|
Từ ngày đồ đá lên ngôi, cả xã Ninh Vân “thay da đổi thịt” rất rõ ràng. Những ngôi biệt thự, những chiếc ôtô tấp nập ra vào xuất hiện khắp nơi trên địa bàn xã. Ninh Vân trong hơn chục năm trở lại đây chỗ nào cũng làm đá, nhà nhà làm đá. Nhưng cũng từ đây mà bầu không khí ở trong làng lúc nào cũng đặc sệt bụi đá. Và cũng chính từ lúc nghề đá làm giàu cho nhiều nhà thì trẻ em ở đây trông cái búa, cái đục hơn cái bút, quyển sách. Phần đa là học hết lớp 9 là nghỉ về làm đá cùng gia đình, rất ít đi học cấp III, và càng ít hơn nhà có con em đi học đại học. Nhiều người ở Ninh Vân còn chặc lưỡi nói: Học làm gì nhiều, có học nhiều thì mai sau cũng chỉ làm đá chứ còn làm cái gì nữa….
|
|
“Tôi đã quá vội vàng khi chọn nghề đá….”
Nguyễn Văn Kết - một thanh niên ở Ninh Vân, năm nay mới 22 tuổi nhưng nhìn dáng vẻ bên ngoài ai cũng nói Kết đã ngoài 30. Kết đã có 1 vợ và 2 con, một ngôi nhà khá khang trang. Đối với nhiều người đó là những gì họ mong muốn. Nhưng một điều rất lạ khi nói về mình, Kết không thể giấu được vẻ buồn rầu và hối tiếc. Bỏ học khi còn đang là học sinh lớp 7, Kết về nhà làm đá với gia đình. Sau gần một thập niên, Kết đã có được một cơ ngơi khá khang trang và đầy đủ. Công việc không bao giờ ngừng, nhu cầu làm đá ngày càng lớn. Kết kể: “Lúc đó chỉ tội không có người chứ bao nhiêu người cũng đủ việc. Việc nhiều đến nỗi thời gian làm đêm diễn ra thường xuyên. Công việc nhiều nên tiền kiếm được cũng khá nhiều. Chính vì vậy mà mình nghĩ, việc gì phải đi đâu xa, cứ ở quê hương làm đá này cũng khá dư giả rồi…”.
 |
|
Làng đá Ninh Vân - Ảnh: Hà Nam Cương
|
Trong 1, 2 năm trở lại đây do nhu cầu đồ đá giảm khá mạnh, thêm vào đó là sự xuất hiện của rất nhiều công ty nên lượng đặt hàng với số lượng lớn có lãi suất cao đều vào tay các công ty này. Những nhà có xưởng chế tác riêng, tuy là có việc nhưng thu nhập nhưng ít hơn rất nhiều so với các năm trước. Có nhiều nhà còn không có cả việc mà làm. Đi làm thuê cho các công ty thì tiền công không thể đáp ứng đúng yêu cầu của mình nên rất nhiều người đã tính đến chuyện bỏ nghề đá chuyển sang làm nghề khác. Gia đình Kết làm đá không theo một hệ thống nào cả, chỉ nhận hàng về rồi mấy anh em, bố con làm. Chính vì vậy mà mấy năm nay lượng hàng đặt ít đi nên việc đảm bảo thu nhập cho mọi người trong gia đình không thể bằng trước được.
Kết tâm sự: “Bây giờ có vợ con rồi, rất nhiều chi phí trong gia đình đổ lên vai mình nên thu nhập phải cao hơn trước thì mới đủ được. Nhưng bây giờ thì không những thu nhập không tăng mà còn giảm xuống. Kinh tế gia đình cứ thế mà eo hẹp dần. Có những lúc mình muốn chuyển sang đi học nghề khác nhưng do không có bằng cấp II nên có muốn học cũng khó. Đành ở nhà đục đẽo kiếm tiền sống qua ngày. Ở Ninh Vân bây giờ những người cùng độ tuổi như mình rất nhiều người muốn làm nghề khác nhưng trong đó phải đến 60% giống mình là không có bằng cấp II nên đành chịu cảnh bế tắc…”.
Từ lúc tôi nói chuyện với Kết có một điều tôi thấy làm lạ là tại sao một thanh niên mới 22 tuổi mà nhìn dáng điệu Kết như những người ngoài 30, mất hẳn phong thái nhanh nhẹn của những người thanh niên bình thường? Kết giải thích: “Do mình tiếp xúc với đá từ nhỏ, hít phải nhiều bụi đá nên phổi có vấn đề ấy mà. Ở đây, đại đa phần thợ làm đá không ai là đeo khẩu trang chính vì thế mà những bệnh liên quan hô hấp là phổ biến. Những đàn ông ở Ninh Vân phải cầm búa đục đẽo từ nhỏ nên đa phần còn mắc các bệnh về khớp. Cứ khoảng ngoài 30 là ai đấy cũng kêu do đau nhức suốt ngày. Bây giờ mình vẫn chưa thấy rõ những triệu chứng của bệnh đó nhưng mà cũng chỉ vài năm nữa là lại bị thôi mà”.
Câu chuyện mà chàng thanh niên Nguyễn Văn Kết kể về mình cũng là một tình trạng chung cho rất nhiều người ở làng đá Ninh Vân đang gặp phải. Truyền đời họ đã sống với nghề làm đá đồ nhưng, nghề đá đồ cũng mang đến cho họ một cuộc sống khá đầy đủ nhưng đó chưa phải là tất cả. Không phủ nhận sự ảnh hưởng của nghề làm đá đồ đối với đời sống của người dân nơi đây nhưng nó cũng mang đến cho người dân ở Ninh Vân không ít những “tác dụng phụ”. Nhưng đối với người dân ở đây họ chỉ cần giải được bài toán thu nhập là được. Họ biết những “tác dụng phụ” của nghề đá nhưng thu nhập từ nó đã khoả lấp đi tất cả. Nên trong suy nghĩ những người dân ở đây nghề đá lợi vẫn nhiều hơn hại. Nhưng những người như Kết sẽ làm gì khi mà nghề đá không thể đáp ứng được những nhu từ cuộc sống cho họ nữa? Kết tâm sự: “Bây giờ mình nghĩ lại việc bỏ học về làm đá của mình lúc nhỏ đã quá vội vàng. Bây giờ có muốn làm lại cũng không thể….”. Lời nói của Kết có lẽ cũng là tâm trạng của rất nhiều người thanh niên ở Ninh Vân, những con người đang muốn đi những hướng đi mới nhưng đang bị bế tắc….
Giàu xổi để làm gì?
Nét phú quý ở Ninh Vân bạn có thể bắt gặp ở bất kỳ chỗ nào trong địa bàn xã. Nhìn cả xã Ninh Vân như một công trường làm đá khổng lồ, tấp nập và ồn ào. Tôi phóng xe vào Ninh Vân, đến giữa làng, chiếc áo đen của tôi đã ngả sang màu trăng trắng bởi bụi đá ở đây. Một bầu không khí nặng mang đầy bụi đá là môi trường sống ở đây. Những cành cây ở ven vệ đường không thể hiện ra màu xanh của lá bởi lẽ nó đã bị che phủ bởi những lớp bụi dày đặc. Nước ở những con mương, ở những vũng ao thì lờ đờ màu đục bởi nước thải từ quá trình chế tác.
 |
|
Cả xã Ninh Vân như một công trường làm đá khổng lồ, tấp nập và ồn ào - Ảnh: Hà Nam Cương
|
Theo nghiên cứu của Phòng Môi trường thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Ninh Bình thì không khí khu vực huyện Hoa Lư nói chung và khu làng đá nói riêng đang ô nhiễm nặng, mức độ ô nhiễm luôn gia tăng. Môi trường sống ở khu vực Ninh Vân đang nằm ở mức đáng báo động. Hàm lượng bụi lơ lửng đo được ở khu vực này vào 2 thời điểm đều cao hơn tiêu chuẩn môi trường cho phép từ 1,37-1,75 lần. Nếu tình trạng này diễn ra lâu ngày sẽ dẫn đến rất nhiều bệnh liên quan đến phổi và mắt cho người dân. Và trên thực tế thì những căn bệnh này đã và đang diễn ra. Vậy là, đằng sau những ngôi nhà cao tầng là những vũng nước ô nhiễm, phủ lên trên công trường đá tấp nập là một bầu không khí bị ô nhiễm rất nặng nề.
Quá trình chế tác đồ đá ở đây cũng chỉ là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm này. Theo lời nhiều người dân ở đây thì nguyên nhân của tình trạng ô nhiễm còn do ảnh hưởng từ 2 nhà máy Xi măng Duyên Hà và nhà máy Phân lân Ninh Bình. Lượng khí thải từ 2 nhà máy này kết hợp với bụi đá từ khu sản xuất của người dân đã làm cho không khí ở Ninh Vân lúc nào cũng ở mức độ khủng khiếp. Nước trong kênh mương, ao hồ ở đây phần đa đều mang màu đen bởi nó đều được thải một cách trực tiếp không qua xử lý. Môi trường sống ở Ninh Vân đang bị chết dần, hậu quả của việc này lại chính người dân ở đây phải gánh chịu bởi họ là người trực tiếp sống và làm việc trong những môi trường này.
Theo ông Quách Mai Hồng - Trưởng phòng Môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Ninh Bình: “Phương án trước mắt: các hộ dân ở liền kề với khu vực nhà máy xi măng cần được di chuyển đến một nơi an toàn hơn. Hoặc phải có chế độ hỗ trợ đền bù sức khoẻ cho người dân quanh vùng sản xuất. Tạo điều kiện để bà con có môi trường sống trong lành, và có điều kiện sản xuất. Đồng thời, bản thân các đơn vị khai thác và sản xuất cũng cần quan tâm hơn nữa đến việc bảo vệ môi trường, để giảm tối đa khí thải, tiếng ồn ảnh hưởng xấu đến môi trường sống”. Nhưng cho đến hiện nay, những phương án mang tính chữa cháy vẫn chỉ là “lời nói gió bay” bởi lẽ những hộ dân ở đây vẫn chưa được hưởng một chế độ nào thật cụ thể và hợp lý trong việc giải quyết tình trạng ô nhiễm này. Nhà máy thì vẫn ngày đêm sản xuất, người dân ở Ninh Vân thì vẫnphải sống trong bầu không khí đầy bụi bẩn 24/24 . Đối với xã Ninh Vân nói riêng, chính quyền và UBND đang có phương án tập hợp lại tất cả các hộ sản xuất đồ đá thành một khu có diện tích 11ha, nhưng phương án này mới chỉ được trình lên trên bàn giấy, vẫn chưa có những hành động nào thật cụ thể để tháo gỡ tình trạng này.
Dẫu biết làng đá Ninh Vân đã vang tiếng cả nước bởi nghề đá, nghề đá cũng nuôi sống những con người nơi đây, nhưng không vì thế mà lạm dụng mà tự tay mình giết mình. Phát triển sản xuất trong thời buổi ngày nay phải đi đôi với bảo vệ môi trường. Đã đến lúc những người có thẩm quyền và cả người dân ở Ninh Vân phải có sự nhìn nhận nghiêm túc về vấn đề môi trường trên quê hương của mình…
Hà Nam Cương
|
