|
Giảm sút niềm tin vào thị trường và chính phủ
Với gói giải pháp hỗ trợ tài chính trị giá 700 tỷ USD, một nền kinh tế đang suy yếu dần và cuộc bầu cử Tổng thống đang đến gần, dường như nước Mỹ đang rời xa dần niềm tin của các thị trường và sự nghi ngờ về chính phủ đang tăng lên.
Ở châu Âu, một vài vị lãnh đạo chính trị, bao gồm cả những người bảo thủ như Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy, đã tuyên bố hồi kết của kinh tế không có sự can thiệp của chính phủ. Tổng thống Sarkozy tuyên bố hồi tháng trước: "Toàn cầu hóa đang tiến gần đến sự kết thúc của chủ nghĩa tư bản tài chính. Chủ nghĩa này đã áp đặt logic của nó trên toàn bộ nền kinh tế. Ý tưởng cho rằng thị trường luôn luôn đúng là hoàn toàn sai lầm".
 |
|
Nền kinh tế hàng đầu thế giới rất cần một "cảnh sát trưởng" để bình ổn tình hình hiện nay. - Nguồn ảnh: NYTimes.
|
Vậy còn về nước Mỹ thì sao? Ở một nghĩa nào đó, cuộc khủng hoảng hiện nay dường như sẽ tiếp tục "đầu hàng" các ý tưởng thị trường tự do liên quan đến các Tổng thống Ronald Reagan và Bush. Điển hình là kế hoạch Medicare được đưa ra hồi năm 2003 (do Tổng thống Bush đề xuất). Năm 2005, Tổng thống Bush đề xuất tư nhân hóa an sinh xã hội - trọng tâm tầm nhìn của ông về một "xã hội sở hữu" (ownership society), tuy nhiên sau đó đề xuất này vấp phải sự phản đối gay gắt và thất bại.
Cho dù ai đắc cử Tổng thống Mỹ vào tháng 11 tới, thì các nhà làm luật cũng sẽ phải chịu áp lực cải tổ các quy chế tài chính và cung cấp nhiều nguồn lực hơn nữa cho các tổ chức như Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) – đã rất khó khăn trong những năm vừa qua. Một vài người chỉ trích về kế hoạch hỗ trợ tài chính. Chẳng hạn, người ta cho rằng cùng thời điểm trao quyền cho Bộ Tài chính Mỹ bỏ ra hàng trăm tỷ đôla để mua lại nợ xấu từ các tổ chức tài chính, kế hoạch này không có khả năng làm vững chắc hệ thống tài chính của quốc gia.
Nhưng người Mỹ thì lại nghi ngờ chính phủ theo một cách khác với người châu Âu. Đó là do sự khác biệt về văn hóa và chính trị từ nhiều thế kỷ trước. Bất cứ ai hy vọng về việc Washington sẽ tăng quyền lực của mình kể từ tháng 11 tới – dù là dưới chính quyền Barack Obama hay John McCain – thì rất có thể sẽ thất vọng.
Người dân Mỹ chắc chắn là rất "mệt mỏi" với Tổng thống Bush. Theo một khảo sát mới đây do CBS News thực hiện, tỷ lệ những người ủng hộ ông giảm xuống còn 22% - con số thấp nhất trong bất cứ đời Tổng thống Mỹ nào kể từ cựu Tổng thống Harry S. Truman vào năm 1952. Nhiều cuộc khảo sát khác cũng chỉ ra rằng dù không đồng tình với Tổng thống Bush và phố Wall thế nào đi chăng nữa thì người Mỹ cũng không sẵn sàng ủng hộ những ý tưởng tự do như công đoàn mạnh hơn, thuế áp dụng nghiêm ngặt hơn và những rào cản thương mại mới.
Tuy nhiên, một cuộc khủng hoảng sâu rộng và kéo dài có thể thay đổi tình trạng đó. Giống như cuộc suy thoái kinh tế và lạm phát nghiêm trọng hồi những năm 1970 đã tạo đà cho những chuyển biến hệ tư tưởng lớn trong nền chính trị Mỹ với cuộc bầu cử năm 1980 của Tổng thống Reagan – ông là người đề xướng thuế thấp, thị trường tự do và nới lỏng các biện pháp quản chế.
Vào thời điểm hiện tại, nền kinh tế Mỹ mạnh hơn rất nhiều so với thời điểm những năm 1970. Cuộc khủng hoảng tín dụng, thị trường chứng khoán chao đảo và tỷ lệ thất nghiệp đang tăng nhanh là mối đe dọa lớn, nhưng các nhà kinh tế vẫn dự báo một cuộc suy thoái nhẹ. Chẳng hạn, tỷ lệ thất nghiệp, đã tăng từ 4,4% trong tháng 03/2007 lên tới 6,1% vào cuối tháng 09/2008. Tuy nhiên, con số ấy còn thấp hơn nhiều so với mức kỷ lục sau Thế chiến II là 10,8% vào tháng 11/1982. Và trong khi chỉ số S&P của 500 loại chứng khoán hàng đầu đã giảm gần 30% kể từ mức cao kỷ lục năm 2007, thì từ năm 2000 đến năm 2002, những chỉ số này giảm gần 50% .
Những cuộc suy thoái nhẹ hồi năm 1990 và 2001 không làm đảo lộn niềm tin của người Mỹ về những nguyên tắc thị trường tự do. Doug Schoen, một chiến lược gia đảng Dân chủ và đã làm việc cho cựu Tổng thống Bill Clinton trong 6 năm, nói rằng nếu Obama thắng cử thì ông ấy không nên mạo hiểm cuộc bầu cử với việc đánh thuế cao đánh vào người giàu hoặc sự mở rộng chính phủ. Ông nói: "Những bản điều tra mà tôi đã thực hiện đều chỉ ra rằng người dân Mỹ không chống lại đảng Cộng hòa, không ủng hộ cánh tả, cũng không ủng hộ việc phân phối lại. Họ nghi ngờ về Washington hơn bao giờ hết".
 |
|
Tranh minh họa
|
Chẳng hạn, trong một cuộc khảo sát do CBS News mới công bố tuần trước, 44% người Mỹ cho rằng các doanh nghiệp hiện đang phải đối mặt với các biện pháp quản chế quá nhiều, trong khi đó 43% số người được hỏi lại có ý kiến ngược lại. Một cuộc khảo sát khác, do Thời báo New York thực hiện vào tháng 9 vừa qua, 42% người được hỏi nói rằng việc cắt giảm thuế do Tổng thống Bush đưa ra – làm lợi cho người giàu - cần phải được áp dụng vĩnh viễn, trong khi đó 36% lại cho rằng cần phải xóa bỏ chương trình cắt giảm thuế trong vài năm tới.
Điều gây ngạc nhiên nhất là 34% số người được hỏi tự cho rằng họ bảo thủ, trong khi đó chỉ có 20% cho rằng họ ủng hộ trường phái tự do. Những con số này hầu như không thay đổi mấy kể từ tháng 09/2000. Vào thời điểm năm 2000, hai tỷ lệ này lần lượt là 32% và 20%.
Newt Gingrich, cựu phát ngôn viên Đảng Cộng hòa, nói rằng cuộc khủng hoảng tài chính đã làm lợi cho ông Obama và các ứng viên Quốc hội đảng Dân chủ. Nhưng ông Gingrich cũng nhận định thêm rằng nếu ông Obama thắng cử nhiệm kỳ tới và áp dụng chính sách tự do mạnh mẽ thì đảng Dân chủ có thể sẽ không được ủng hộ vào năm 2010, giống như năm 1994, hai năm sau khi Clinton trúng cử tống thống và đề nghị bảo hiểm y tế quốc gia và thuế năng lượng cao hơn. Khi đó đề xuất của Clinton đã bị bãi bỏ tại Quốc hội.
Sẵn sàng cho một chính phủ mới "năng động" hơn
Nói về các chương trình mới của chính phủ, ông Gingrich chia sẻ: "Với một quốc gia đã đương đầu với cơn bão Katrina, đã chứng kiến sự kiện về Baghdad, sự kiện về hai công ty nhà đất khổng lồ Fannie và Feddie, thì câu trả lời sẽ là bạn phải mất nhiều sức thuyết phục hơn nhiều".
Một vài người ủng hộ Đảng Dân chủ cho rằng người Mỹ ít nhất đã sẵn sàng cho một chính phủ "năng động" hơn.
Lawrence Summers, cựu Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ dưới thời Clinton cho rằng thậm chí trước cuộc khủng hoảng tài chính, người Mỹ vẫn lo lắng về bất bình đẳng trong thu nhập và chi phí y tế, và ngày càng nhận thức rõ ràng hơn rằng những vấn đề như vậy không thể được giải quyết chỉ bằng giải pháp thị trường. Thực tế, một cuộc điều tra hồi tháng 8 do Trung tâm Nghiên cứu Pew thực hiện đã cho thấy, 63% người Mỹ nói rằng họ ủng hộ các khoản bảo hiểm sức khỏe do chính phủ đảm bảo, thậm chí với cái giá là thuế cao hơn, trong khi đó chỉ 34% số người được hỏi không đồng tình với ý kiến này.
Ông Lawrence Summers cho hay: "Đã có sự thay đổi đáng kể trong suy nghĩ của người dân Mỹ. Đó là sự thay đổi xảy ra trước cuộc khủng hoảng. Và tôi nghĩ rằng nó sẽ chỉ được củng cố thêm bằng cuộc khủng hoảng tài chính".
 |
|
Với gói giải pháp hỗ trợ tài chính trị giá 700 tỷ USD, một nền kinh tế đang suy yếu và cuộc bầu cử Tổng thống đang đến gần, dường như nước Mỹ đang rời xa dần niềm tin ở các thị trường. - Nguồn ảnh: Financial Times.
|
Jeffrey Garten, giáo sư tại Trường Quản lý Yale, trước đây là Thứ trưởng Bộ Tài chính Mỹ trong chính quyền Clinton đã nói rằng, các nhà làm luật rất có thể sẽ áp dụng quản chế nghiêm ngặt hơn đối với một vài ngành - đặc biệt là các thị trường và các công ty tài chính. Theo giáo sư Garten, chính phủ sẽ không còn vô tình chấp nhận sự đảm bảo của các ngân hàng rằng họ an toàn. Thay vào đó, Quốc hội Mỹ sẽ trao quyền lực kiểm soát các định chế tài chính cho Ủy ban Chứng khoán và Ngoại hối (SEC).
David Ruder, cựu Chủ tịch SEC, hiện là giáo sư tại Trường Luật thuộc Đại học Northwestern nói rằng ông cho rằng các biện pháp quản chế tài chính nghiêm ngặt hơn là cần thiết, ở Mỹ cũng như trên thế giới. "Những sự kiện chúng ta đang được chứng kiến là minh chứng cho sự cần thiết hợp tác chặt chẽ hơn nữa giữa các nhà quản lý tài chính".
Tuy nhiên, đảng Dân chủ sẽ phải đối mặt với sự đối lập khi cố gắng củng cố các biện pháp quản chế. Ông Ruder không cho rằng cải cách luât lệ sẽ dễ thực thi, nhất là trong lĩnh vực tài chính. Thậm chí sau khi nhận được sự hỗ trợ khổng lồ từ phía chính phủ vào năm nay, các ngân hàng có thể sẽ phản ứng lại với sự kiểm soát của chính phủ vào năm kế tiếp.
Ngành tài chính và ngân hàng là những nhà tài trợ chính trị chủ chốt và là lực lượng vận động hành lang quyền lực nhất ở Washington. Theo Center for Responsive Politics, một tổ chức chuyên nghiên cứu những vấn đề tài chính trong các kỳ bầu cử, các nhà làm luật ủng hộ gói giải pháp hỗ trợ kinh tế nhận được ngành tài chính, bảo hiểm, bất động sản "ưu ái" hơn là so với những người phản đối kế hoạch cứu trợ kinh tế.
Ông Ruder chia sẻ: "Tôi không an tâm lắm về năm nay nhưng tôi cũng rất lạc quan rằng chúng tôi có thể vượt qua thời kỳ khó khăn này. Chúng tôi rất có thể sẽ vượt qua cuộc khủng hoảng với một phiên bản tư bản Mỹ mới - một phiên bản sẽ có sự can thiệp nhiều hơn của chính phủ".
Mai Phương (Vietimes) dịch từ NYTimes
|
