Tháng 12 năm ngoái, 3 tuần sau vụ khủng bố tấn công Mumbai và ở giữa thời kỳ tồi tệ nhất của suy thoái toàn cầu kể từ những năm 1930, 1.700 người Ấn Độ đã tập trung ở khách sạn ở Bangalore trong cuộc hội thảo về doanh nghiệp. Họ tung hô những anh hùng thương trường như Azim Premji, người đã thay đổi hoàn toàn Wipro từ công ty chế biến dầu thực vật thành nhà khổng lồ phần mềm, và Nandan Nilekani, một trong những người sáng lập Infosys, một nhà khổng lồ phần mềm khác. Cuộc hội thảo đông đến nỗi những người tổ chức phải dựng thêm bạt để ngồi. Các doanh nhân có tham vọng không chỉ muốn giàu có; họ còn muốn góp phần vào việc làm nên một Ấn độ mới. Các diễn giả lần lượt ca ngợi giới doanh nghiệp là lực lượng hùng mạnh.
Chúng ta hãy nhớ lại năm 1942 khi Joseph Schumpeter cảnh báo rằng sự quan liêu của chủ nghĩa tư bản giết chết lòng nhiệt tình của giới doanh nghiệp.
Từ cuộc cách mạng Thatcher-Reagan những năm 80 (theo đó kinh tế cá thể và tự do đem lại nhiều doanh thu từ thuế hơn các doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ), hầu hết các chính phủ đã nắm lấy giới doanh nghiệp. Đọc về nhân vật chính ở cuốn “Con hổ trắng”, một trong những cuốn tiểu thuyết hay nhất 2008, bạn sẽ biết doanh nghiệp được sinh ra, được nuôi dưỡng và phát triển thế nào trong thế kỷ 21 đáng tự hào này.
Và nơi sản sinh ra nhiều doanh nhân nhất thế giới, không đâu khác, vẫn là Mỹ. Hiện tại ánh sáng có thể ra khỏi phố Wall nhưng thung lũng Silicon tiếp tục tỏa sáng. Những người giàu tham vọng từ khắp nơi trên thế giới vẫn hội tụ ở các trường đại học Hoa Kỳ và khao khát được làm việc ở Google hay Microsoft. Nhiều người trong số họ sau đó trở về quê hương và tiếp tục truyền bá tinh thần doanh nhân.
TiE là một ví dụ về ảnh hưởng lan tỏa của Mỹ ra thế giới. TiE do một nhóm người Ấn Độ sáng lập ở Silicon năm 1992 với mong muốn thúc đẩy doanh nghiệp. Ngày nay mạng lưới của họ có 12.000 thành viên hoạt động ở 53 thành phố ở 12 nước nhưng đầu não vẫn tiếp tục cắm chốt ở Silicon. 2 người lãnh đạo đứng đầu đang sống ở Massachussetts và California.
Toàn cầu hóa doanh nghiệp đang tăng tính cạnh tranh đối với mọi người, đặc biệt ở thế giới giàu có. Các doanh nhân có thể xuất hiện từ khắp nơi, kể cả ở những nền kinh tế từng khép kín như Ấn Độ và Trung Quốc. Và nhiều người trong số họ có thể vươn tới thị trường toàn cầu từ ngày đất nước mở cửa, nhờ chi phí truyền thông giảm.
Đối với nhiều người, thuật ngữ “doanh nhân” đơn giản có nghĩa là bất cứ người nào khởi nghiệp kinh doanh. Bài viết này sẽ sử dụng từ “doanh nhân” trong ngữ cảnh hẹp định nghĩa về một người đưa ra giải pháp đổi mới với vấn đề (thường là vấn đề chưa được nhận ra). Bởi vậy định nghĩa về doanh nghiệp không phải là quy mô công ty mà là họ đổi mới như thế nào.
Cách tốt nhất để bước vào kinh doanh là đưa ra những sản phẩm hoặc phương pháp mới. Nhưng tất nhiên không phải tất cả những khởi nghiệp mới đều là đổi mới: chẳng hạn phần lớn các cửa hàng mới đều làm y như những cửa hàng cũ.
5 điều lý thú về doanh nhân đổi mới
Lịch sử của những sự khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ cao cho thấy đặc tính đầu tiên về các doanh nhân mới là họ thích hợp tác kinh doanh: Steve Jobs và Steve Wozniak (Apple), Bill Gates và Paul Allen (Microsoft), Sergey Brin và Larry Page (Google), Mark Zuckerberg, Dustin Moskovitz and Chris Hughes (Facebook).
 |
|
Steve Jobs và Steve Wozniak, đồng sáng lập công ty Apple
|
Giới doanh nghiệp cũng nở rộ thành khu vực. 1/3 vốn mạo hiểm của Mỹ chảy vào 2 nơi: thung lũng Silicon và Boston, 2/3 kia vào 6 nơi: New York, Los Angeles, San Diego, Austin và cả Sillicon, Boston. Điều này một phần do ở những nơi này tràn đầy nhiệt huyết kinh doanh. Doanh nhân ở đây là một phần của cuộc sống- các quán cà fê ở Silicon đầy thanh niên bàn tán sôi nổi về các kế hoạch kinh doanh- một phần do cơ sở hạ tầng ở đây giảm đáng kể chi phí cho việc khởi đầu kinh doanh.
Điều thú vị thứ 2 là những doanh nhân trứ danh nhất lại trẻ một cách đáng kinh ngạc như: Bill Gates, Steve Jobs và Michael Dell, tất cả đều bỏ dở đại học khi khởi nghiệp. Những người sáng lập Google và Facebook vẫn còn là sinh viên khi họ khởi đầu. Ben Casnocha bắt đầu công ty đầu tiên khi mới 12 tuổi, được tạp chí Inc nêu tên là doanh nhân của năm khi mới 17 tuổi và xuất bản cuốn “Làm thế nào để khởi nghiệp” vào lúc 19 tuổi.
Nhưng không phải tất cả các doanh nhân thành công đều là thanh niên. Harland Sanders bắt đầu chuyển nhượng thương hiệu KFC khi đã 65 tuổi. Gary Burrell 52 tuổi khi rời Allied Signal để khởi đầu Garmin, nhà khổng lồ GSP. Herb Kelleher 40 tuổi khi ông sáng lập Southwest Airlines, đi tiên phong ở Mỹ cho việc giảm giá cho chuyến bay còn trống. Quỹ Kauffman đã khảo sát 652 ông chủ sinh ra ở Mỹ của các công ty công nghệ thành lập từ 1995-2005, và nhận thấy tuổi trung bình của ông chủ doanh nghiệp là 39 khi họ bắt đầu khởi nghiệp. Số người sáng lập ở tuổi trên 50 gấp đôi lứa tuổi dưới 25.
Điều thứ 3 là doanh nghiệp chủ yếu có được vốn từ vốn đầu tư mạo hiểm. Điều này rất có ý nghĩa với những ngành cần nhiều vốn như sản xuất công nghệ cao và công nghệ sinh học; nó cũng giúp những người khởi nghiệp phát triển rất nhanh. Và các nhà tư bản mạo hiểm cung cấp cho các doanh nhân lời khuyên, kỹ năng quản lý cũng như tiền.
Nhưng phần lớn vốn mạo hiểm chỉ rót vào ngõ hẹp của lĩnh vực kinh doanh: phần mềm và phần cứng máy tính, bán dẫn, viễn thông và công nghệ sinh học. Các nhà tư bản mạo hiểm chỉ cấp một ít vốn cho những người khởi nghiệp. Tiền chủ yếu đến từ vay nợ cá nhân hoặc từ “3 F”: bạn bè, lừa đảo, và gia đình (friends, fools, famlies). Brin và Page của Google đã sáng lập công ty chỉ với khoảng 1 triệu USD huy động từ bạn bè và người thân.
Điều thứ 4 là, để thành công, các doanh nhân phải sản xuất một số sản phẩm mới thay đổi thế giới. Ronald Cohen, người sáng lập của Apax Partners, một trong những công ty vốn mạo hiểm thành công nhất châu Âu, là một trong số doanh nhân thành công nhất, tập trung vào phương pháp hơn là sản phẩm. Richard Branson khiến chuyến bay đỡ buồn tẻ hơn bằng cách cung cấp cho khách hàng sự thư giãn. Fred Smith gây dựng được khối tài sản kinh doanh trị giá hàng tỷ USD bằng việc cải tiến việc chuyển phát bưu kiện.
Điều thứ 5 là tư tưởng đột phá thường không nảy nở ở những công ty lớn. Những công ty mới khởi nghiệp thường đổi mới hơn ở những công ty đã thành lập bởi vì sự khích lệ mạnh mẽ hơn: họ cần tham gia vào thị trường
Dám đổi mới, những doanh nhân không... yên phận
 |
|
Olli Perka - CEO của Nokia
|
Nhiều công ty mới vẫn không ngừng đổi mới. Jorma Ollila đã biến Nokia, từ một công ty lâu đời của Phần Lan chuyên sản xuất ủng cao su và dây cáp thành nhà khổng lồ về điện thoại di động; người kế nhiệm của ông, Olli-Pekka hiện đang dự định chuyển thành công ty internet. Những người như vậy là những doanh nhân đổi mới tích cực.
Nhưng lòng nhiệt tình của các doanh nhân cấp tiến vững vàng thế nào trước suy thoái kinh tế toàn cầu? Các doanh nhân này đang phải đối mặt với những vấn đề lớn. Ngày càng khó kiếm khách hàng. Các nhà cung cấp đang ít dễ dãi hơn. Vốn khó tăng. Ở Mỹ đầu tư vốn mạo hiểm trong quý 4 năm 2008 đã giảm xuống 5,4 tỷ USD, thấp hơn 33% so với năm trước nữa. Mạo hiểm, dòng huyết quản của kinh tế doanh nghiệp đang bị né tránh.
Newt, cựu phát ngôn viên của Đảng cộng hoà đã lo lắng rằng những doanh nhân ưa đổi mới có thể đang tự hỏi: “Tại sao mình không kiếm một công việc ngon lành, an toàn trong chính phủ nhỉ?”
Suy thoái có thuận lợi cũng như mặt hạn chế. Những người không có thành tích gì sẽ bị đào thải và sẽ là cơ hội cho những người còn tồn tại được. Suy thoái có thể là “gáo nước lạnh dội vào hệ thống kinh tế”, giải phóng vốn và lao động khỏi các bộ phận đang chết và cho phép những người mới gia nhập cùng với những sáng tạo mới.
Schumpeter cũng cho rằng tất cả những công ty đã thành lập đang “đứng trên mặt đất mà hơi thở đổ nát ở dưới chân họ”. Ngày nay mặt đất không rắn chắc như thời của ông, bởi vậy cơ hội cho các doanh nhân mạo hiểm nhiều hơn. Trở lại những năm 60, các doanh nhân được xếp hạng trong Fortune 500 giữ vững vị trí của mình đến nỗi phải mất 20 năm để 1/3 trong số các công ty cấu thành nên danh sách đó thay đổi. Ngày nay chỉ có 4 năm.
Có nhiều lý do. Thứ nhất, cách mạng thông tin đã giúp các công ty đang tồn tại được cởi trói. Thứ 2, phát triển kinh tế đang được định hướng bởi các ngành như máy tính và viễn thông, nơi mà đổi mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thứ 3, những nền kinh tế tiên tiến đang chuyển từ sản xuất sang dịch vụ. Các công ty dịch vụ thường nhỏ hơn các công ty sản xuất và ít rào cản để gia nhập hơn.
Microsoft, Genentech, Gap và The Limited được thành lập vào thời kỳ suy thoái. Hewlet-Packard, Geophysical Service (này là Texas Instruments), United Technologies, Polaroid và Revlon đã khởi đầu trong thời kỳ suy thoái. Trưng cầu dân ý cho thấy các doanh nhân mạo hiểm gặp cả điều thuận lợi và bất lợi trong suy thoái. Nghiên cứu trong 8 thị trường mới nổi cho thấy 85% các doanh nhân được hỏi nói rằng họ cảm thấy rõ rệt ảnh hưởng của suy thoái và 88% nghĩ rằng điều tồi tệ nhất còn chưa đến. Nhưng họ cũng dự đoán rằng bình quân kinh doanh của họ sẽ tăng trưởng 31% và nhân lực tăng 12% năm nay. ½ trong số họ cho rằng có thể thuê được nhân viên tốt hơn và 39% cho rằng sẽ ít cạnh tranh hơn.
Châu Giang (theo Economist)