Nếu như Kiran Mazumdar Shaw đi theo con đường định sẵn, có lẽ bà đã trở thành nhà sản xuất bia. Ngưỡng mộ những thành quả của cha mình, một chuyên gia về ủ bia tại United Breweries, Mazumdar Shaw đã tốt nghiệp bằng master về ngành sản xuất bia tại Đai học Ballarat, Australia ở tuổi 22. Tuy vậy khi trở về quê hương Ấn Độ năm 1975, Mazumdar mới “ngộ” ra rằng mình không thể lập nghiệp ở một đất nước mà mà nam giới thống trị hoàn toàn trong lĩnh vực bia.

Sự phân biệt giới tính đã cản trở những khát vọng đầu tiên của Shaw, nhưng chính điều ấy cũng thôi thúc chị thám hiểm vào lãnh địa công nghệ sinh học. Và con đường vòng đã mang lại vận may cho chị. Ngày nay Mazumdar Shaw là chủ tịch và giám đốc điều hành của Biocon, một trong những công ty công nghệ sinh học hàng đầu Ấn Độ. Từ lúc khởi nghiệp tại một gara để ô tô ở Bangalore, công ty Biocon đã lớn mạnh đứng vào hàng ngũ các công ty lớn với doanh thu 260 triệu USD năm ngoái và Mazumdar Shaw đã trở thành ngọn hải đăng trong số các doanh nghiệp cây nhà lá vườn của Ấn Độ.

Các kỹ năng về ủ bia và tạo ra enzyme (chất xúc tác sinh học có thành phần cơ bản là protein) công nghiệp khác biệt- một điều mà Les Auchincloss, một doanh nghiệp người Airlen đã nhận ra khi năm 1978 ông gặp Mazumdar Shaw ở Australia và thuyết phục chị hợp tác cùng. Ý tưởng lúc ấy là khởi đầu một công ty liên doanh sản xuất enzyme giá rẻ ở Ấn Độ để bán cho thị trường châu Âu.

Mazumdar Shaw cống hiến hết nhiệt huyết vào việc phát triển papain, một chất enzym chiết xuất từ quả đu đủ thường dùng để phân loại bia. “ Một khi dấn thân vào kinh doanh tôi đã xác định là phải làm bằng được. Tôi muốn cho những người sản xuất bia, những người đã tẩy chay tôi thấy rằng phụ nữ cũng có thể tham gia được vào thương trường”, bà thổ lộ.

Mặc dù vậy “vật thể lạ” là nữ doanh nhân ở Ấn Độ tiếp tục gây phiền toái cho Shaw. Là một phụ nữ còn trẻ lại chưa lập gia đình, chị đã gặp hàng loạt khó khăn trong việc thuê văn phòng và nhà xưởng xản xuất. Cuối cùng khi đã lập được văn phòng ở Bangalore, chị không thể thuyết phục được ai làm việc cho Biocon. “Tôi không thể tìm được nhân viên nào làm việc cùng tôi- thậm chí cả phụ nữ. Tôi chẳng thể tìm nổi một nhân viên thư ký giúp tôi giải quyết công việc”.

Các ngân hàng từ chối cho chị vay tiền, yêu cầu phải có người đảm bảo là nam giới. Một rào cản thứ 3 nữa là tính mới mẻ của ngành công nghệ sinh học. “Các chủ nhà băng không rõ công nghệ sinh học là cái gì”, Người ta hỏi tôi: “ Enzyme là cái quái gì vậy? Chúng tôi chưa bao giờ nghe đến những sản phẩm như vậy.”

Mazumdar Shaw tiếp tục thuyết trình kế hoạch của chị với các giám đốc ngân hàng, mặc dù vậy họ vẫn ngoảnh mặt làm ngơ. Vị cứu tinh đến khi chị gặp một giám đốc ngân hàng ở địa phương, một người cũng bắt đầu quan tâm đến Biocon. “Ông ấy nhận xét “Dự án này không phải là không có trí tuệ. Chị đã hợp tác được với một đối tác Ailen và chị cũng có kế hoạch kinh doanh cụ thể”.

Cuối cùng thì ngân hàng cũng đồng ý cho Mazumdar Shaw vay 500.000 Rupi (khoảng 45.000 USD vào thời điểm những năm 75). “Đó là ngân hàng đầu tiên dám đặt cược vào tôi. Hiện nay tôi vẫn giao dịch với họ” bà chia sẻ.

Người phụ nữ “đại trượng phu”

Khi Mazumdar Shaw sáng lập ra công ty Biocon năm 1978 ở tuổi 25, chị gặp rất nhiều trở ngại như đã kể trên về việc vay ngân hàng, thuê văn phòng, tuyển nhân viên. Mazumdar đã vượt qua được những kỳ đà cản mũi này nhưng lại gặp thách thức lớn nhất năm 1984 khi một cuộc đình công do một nhóm công nhân tay nghề thấp tổ chức, do lo sợ kế hoạch tăng cường tự động hoá, đã làm gián đoạn sản xuất.

Shaw kể rằng những người theo chủ nghĩa hoài nghi ngờ vực một phụ nữ lại có những “hành vi kinh doanh mà chỉ có đàn ông mới thực hiện”. Bà nhớ lại: “Họ bắt đầu đe doạ, đốt máy móc và cảnh báo một số hậu quả kinh khủng có thể xảy ra”. Nhưng Mazumdar Shaw đã đứng vững, liên kết với những nhân công còn lại mặc dù đã phải đóng cửa Biocon gần 6 tháng. Tôi đã nói với họ rằng: “Tôi cần tự động hoá mọi thứ và đó là điều tôi sẽ làm”.

Mazumdar đúc kết ra chiến thuật để xử lý tình huống trên là “Nếu bạn gặp phải tình huống tồi tệ khi nhân công bãi công hoặc phá hoại, bạn phải chiến đấu. Bạn cần phải trở nên mạnh mẽ”.

Từ một cơ sở nhỏ ở Bangalore, Biocon trở nên nhà sản xuất enzyme cho ngành bia. Sau đó công ty lại tiến lên một bước nữa là sản xuất enzyme cho công nghiệp nướng bánh, dệt may, làm giấy, năng lượng sinh học, thức ăn có chứa tinh bột, nước ép hoa quả và xuất khẩu sang Mỹ và châu Âu.

Với năng khiếu thích nghiên cứu, Mazumdar Shaw bắt đầu phát triển loại enzyme mới lạ và tìm ra những ứng dụng khác của enzyme. Thành công rực rỡ, năm 1988 bà quyết định tăng cường công nghệ của Biocon để tạo nên nhiểu sản phẩm phức tạp hơn.

Một lần nữa bà lại vấp phải rào cản khi các ngân hàng quay lưng lại những đề nghị vay vốn của bà. Họ cho rằng:” Các công ty khác đang nhập khẩu công nghệ. Tại sao mà bà lại gánh lấy rủi ro như vậy?” .

“Lúc ấy tôi cũng thấy mình thật điên rồ. Công nghệ enzyme là về đổi mới. Tôi đã cố gắng cải tiến và tôi đã húc phải bức tường. Tôi cảm thấy thất vọng vô cùng”.

Tuy nhiên tia sáng lại mở ra năm 1989 khi một ngân hàng khác lại dám đặt niềm tin vào bà. Bà đã gặp chủ tịch của ngân hàng nay là ICIC, ngân hàng tư nhân lớn nhất Ấn độ, người đã mạo hiểm cấp vốn cho bà. Khi nghe đến kế hoạch của Mazumdar Shaw, ông đã đề nghị 750.000 Rupi bằng 20% cổ phần của dự án mới của Biocon- một liều vốn chuẩn bị cho công ty chuyển tiếp sang dược sinh học.

Cũng năm ICIC đầu tư vào, ông Auchincloss (đối tác Ailen) bán cổ phần của mình trong Biocon cho Unilever, rồi Unilever lại mua cổ phần của ICIC và trở nên đối tác 50:50 của Biocon. Một giai đoạn phát triển tiếp theo đã đến. “ 10 năm tiếp theo chúng tôi trở nên chuyên nghiệp và đa quốc gia”, Mazumdar Shaw hào hứng “ Chúng tôi không còn là công ty nghiệp dư nữa”

Năm 1996 Biocon tiến tới một bước ngoặt tiên tiến hơn, thành lập chi nhánh nghiên cứu dược mang tên Syngene giành thị phần của những cây đại thụ ngành dược như Bristol Myers Squibb, Norvatis và Merck.

Năm 1998 Unilever bán lại cổ phần cho Biocon. Do vậy công ty đã do người Ấn độ sở hữu hoàn toàn. Công ty thúc đẩy vào hoạt động kinh doanh ngoài lề chất lượng cao, sản xuất thuốc ít cholesterol được biết đến là chất statin cũng như lập nên một trung tâm mới Clinigene, chuyên nghiên cứu về điều trị bệnh và thử phản ứng cho các nhà sản xuất thuốc. Năm 2004 Biocon đã niêm yết ở Ấn Độ và đóng cửa trong phiên đầu tiên với giá trị thị trường là 1,1 tỷ USD.

Ngày nay khoảng 70% doanh số bán hàng của Biocon ở nước ngoài nhưng công ty có kế hoạch tập trung nhiều hơn vào thị trường Ấn Độ đang bùng nổ. Lĩnh vực công nghệ sinh học của Ấn Độ tạo nên doanh thu 1,5 tỷ USD năm 2006 và mục tiêu đạt đến 5 tỷ USD năm 2010.

Với lịc sử trên 30 năm của Biocon, Mazumdar Shaw tin tưởng rằng bước tiến dũng cảm nhất của bà là dám đột phá vào việc phát triển những loại thuốc có tính phức tạp cao như insulin uống và điều trị cho viêm khớp mãn tính và ung thư. Bước chuyển sang dược sinh học từ enzyme giống như kiểu “đang sản xuất xe đạp chuyển sang tên lửa”.

Với một đất nước có nhiều các nhà khoa học tài giỏi, các công ty Ấn Độ có thể phát triển những loại thuốc bằng một phần nhỏ chi phí so với các nước phát triển.

Mazumdar Shaw là một người nghiêm ngặt đến nỗi các tiêu chuẩn ở Biocon rất đảm bảo, không thua kém gì các nước phương Tây. “ Biocon không chỉ sản xuất rẻ. Trong số 3000 nhân viên của Biocon, 40% có bằng master và 5% là tiến sĩ. Một nửa nhân lực của Biocon cống hiến cho nghiên cứu và phát triển”.

Để đạt được nhãn hiệu đảm bảo như ngày nay, bà đã phải trải qua những tháng ngày gian nan. Điều đáng mừng theo Mazumdar Shaw là sự phân biệt đối xử về giới tính chống lại bà đã biến mất đầu những năm 90 một khi Biocon gặt hái được thành công.

“Hiện nay tôi được cư xử ngang bằng với các đối trọng nam giới. Cản trở về giới tính bị xoá mờ một khi bạn thành công. Tôi luôn động viên các bạn nữ không nên từ bỏ mục tiêu. Khi các bạn vượt qua được thách thức, bạn sẽ tự tin hơn nhiều”.

Anh Thư (theo Financial Times)