Người dân bình thản, Tổng thống nằm viện
Hai năm trước, Lôi Đạt đã từng đặt chân tới Iceland. Lúc bấy giờ, tỷ giá giữa đồng Krona của Iceland với đồng Nhân dân tệ là 8 ăn 1. Với tỷ giá đó, trong ấn tượng của anh, Iceland gần như là một nước có giá cả cao nhất thế giới. Khi lang thang trên phố mua một cốc Coca -cola và một chiếc hamburger tại cửa hàng fastfood anh phải bỏ ra một khoản trị giá 200 NDT còn một phòng trọ giá rẻ nhất cũng phải trả tới hơn 700 NDT cho mỗi người.
Lần này tới Iceland, phát hiện đầu tiên của anh là nơi đây đã trở thành một “thiên đường mua sắm”. Tỷ giá giữa đồng Krona và NDT đã là gần 15 ăn 1, đồng tiền của Iceland đã mất giá 200% so với hai năm trước và giá các loại hàng hoá tuy cũng có tăng giá nhất định nhưng so với tốc độ mất giá của đồng tiền thì chẳng đáng là bao và vì thế, tiêu dùng ở Iceland đang trở nên dễ dàng, thậm chí nhiều hàng hoá còn ở mức “rẻ nhất thế giới”. Vậy nên điều Lôi Đạt thấy ở Iceland là lượng người đổ tới các cửa hiệu cửa hàng ở Iceland không ít đi so với hai năm trước mà có phần còn nhộn nhịp hơn và không chỉ có du khách nước ngoài, bản thân người Iceland cũng tranh thủ tận dụng “thiên đường mua sắm” này. Ở những cửa hàng miễn thuế tại các sân bay, nhiều mặt hàng xa xỉ cao cấp đang được bán với tốc độ chóng mặt.
Trên các con phố ở thủ đô Reykjavik, người dân trông đều rất “hồ hởi” mua sắm, nói tới khủng hoảng tài chính hay quốc gia “phá sản”, rất nhiều người Iceland đều tỏ ý khó hiểu.
Người chủ khách sạn nơi Lôi Đạt ở cho hay, khi những tin tức về khủng hoảng tài chính nghiêm trọng của Iceland mới được lan truyền quả thực đã khiến nhiều người lo lắng. Nhưng có lẽ một phần do báo chí nói quá nhiều khiến người dân bắt đầu cảm thấy miễn nhiễm, một phần khi suy xét tỉ mỉ người ta thấy tình hình cũng không tồi tệ đến vậy. Cho nên đến nay, thế giới cứ việc xôn xao bàn tán về Iceland còn ở trong nước, cuộc sống đang diễn ra hết sức bình thường với phần đông người Iceland.
Chủ khách sạn còn cho biết, ở Iceland nơi thực hiện chính sách phúc lợi cao, tiền gửi ngân hàng không chiếm tỷ lệ cao trong tài sản cá nhân. Tiền đầu tư vào chứng khoán tuy tổn hại nặng nề nhưng dù gì đó cũng chỉ là những khoản tiền nhàn rỗi và vì thế, nó không đến mức ảnh hưởng nghiêm trọng tới cuộc sống ngày thường. Thêm nữa đồng Krona tuy mất giá nặng nề nhưng giá cả hàng hoá vẫn khá ổn định nên xét trên mặt bằng chung, mức sống không bị suy giảm rõ rệt. Ngược lại, do đồng Krona mất giá, ngày càng có nhiều người nước ngoài tới Iceland mua sắm, ngành du lịch và thương mại Iceland hưởng lợi không nhỏ từ cơ hội này.
 |
|
Về tương lai, người dân Iceland vẫn tỏ ra khá lạc quan. Họ cho rằng, thị trường tài chính có giảm ắt có tăng, không có gì chỉ xấu đi mà không tốt lên được cả. Thêm nữa, dân số Iceland vỏn vẹn có 300 ngàn người, ở nhiều quốc gia khác chỉ xứng tầm một thành phố nhỏ bé, tuy dễ rơi vào khủng hoảng nhưng “thuyền nhỏ dễ xoay xở”, Iceland sẽ nhanh chóng thoát khỏi khủng hoảng.
Khác hẳn với sự lạc quan của người dân, chính quyền Iceland đang vô cùng căng thẳng. Đối mặt với những tin tức về việc ba ngân hàng lớn nhất Iceland bị nhà nước tiếp quản, đồng tiền đổ vỡ, thị trường chứng khoán ngừng giao dịch v..v… có nguồn tin cho hay tổng thống Iceland Grimsson đã lo lắng tới mức tăng huyết áp phải vào viện điều trị.
Sự bực tức của các quan chức cấp cao của Iceland cũng khá mạnh. Ngày 13, thủ tướng Iceland Geir Haarde trong bài phỏng vấn báo chí đã công kích mạnh mẽ chính phủ Anh “doạ nạt nước láng giềng nhỏ bé” khi đóng băng các tài khoản ngân hàng của Iceland, Iceland sẽ chuẩn bị các thủ tục cần thiết để kháng cáo Anh. Lúc bấy giờ, đoạn băng phỏng vấn đang được phát trên truyền hình làm nhiều người nước ngoài rất ngạc nhiên bởi họ khó lòng tưởng tượng được đây lại là vị thủ tướng từng được mệnh danh là “ôn hoà nhất thế giới”.
Cùng với mức độ lo lắng và phản ứng gay gắt của giới cầm quyền còn có tâm trạng bi quan của chính quyền và giới tài chính. Quan chức Iceland cho hay, đất nước này rất có khả năng sẽ trở lại với “thời đại đánh cá”. Trên kênh truyền hình địa phương, chương trình phỏng vấn một nhân viên ngân hàng những ngày này đang được phát lại liên tục trong đó người nhân viên này cũng cho rằng, “không loại trừ khả năng sẽ phải bỏ đồ Tây để khoác lại bộ quần áo dân chài”.
“Hung thủ” và “Vũ khí” của quốc gia
Cơn bệnh còn chưa dứt, Iceland và cả thế giới đều đang cùng vắt tay lên trán để suy tư rằng vì lẽ gì mà một đất nước phải lâm vào cảnh khốn cùng này.
Hung thủ bị lôi ra ánh sáng đầu tiên là khủng hoảng cho vay dưới chuẩn khởi nguồn từ nước Mỹ. Hiện vẫn còn rất nhiều người khi nhắc tới “cho vay dưới chuẩn” thì chỉ nghĩ rằng đó là vấn đề riêng của nước Mỹ nhưng trên thực tế, “cho vay dưới chuẩn” ở Iceland còn nghiêm trọng hơn. Người chủ khách sạn Lôi Đạt trú trong thời gian ở Iceland có một biệt thự nằm ở ngoại ô Reykiavik cũng mua bằng tiền vay thế chấp. Khi mua, khoản vay này có giá trị khoảng 5 triệu NDT, sau đó ngân hàng khuyên anh ta neo khoản vay vào ngoại tệ và hậu quả là, hiện khoản vay của anh đã tăng gần gấp 3 lần chỉ trong một tháng, khoản vay có giá trị tới hơn 9 triệu NDT khiến gia đình anh không thể không nghĩ tới khả năng bỏ trả lãi. Những vấn đề tương tự như vậy còn xảy ra với rất nhiều người dân Iceland. Theo nhiều tài liệu, gánh nặng tín dụng mà mỗi gia đình Iceland phải gánh hiện đang chiếm tới 213% thu nhập có thể chi tiêu của họ, cao hơn nhiều mức 140% của người Mỹ.
 |
|
Hung thủ thứ hai là ngành ngân hàng phát triển quá nóng. Iceland xuất phát từ một nước ngư nghiệp nhưng đánh cá ngoài biển có vẻ là một nghề nhọc nhằn. Vì thế, mười năm trước, Iceland đã xác định phương châm “nhanh chóng phát triển ngành tài chính”. Cho đến nay, ngành tài chính đang chiếm tỷ trọng cao nhất trong kinh tế quốc dân. Chủ lực của thị trường chứng khoán Iceland là hệ thống ngân hàng, ngoài ra, đầu tư của các ngân hàng Iceland đã trải rộng ra gần như toàn thế giới. Tài chính đã từng mang lại cho Iceland con số tăng trưởng GDP kỷ lục 7%, là điều các nước phát triển không dám mơ tưởng tới, nhưng nó cũng khiến Iceland ngày nay lún sâu vào nguy cơ phá sản. Ngân hàng phá sản, nhà nước buộc phải đứng trước hai lựa chọn khó khăn: nếu để các ngân hàng phá sản tự sinh tự diệt thì tài sản quốc dân sẽ hoàn toàn trở về con số không tròn trĩnh nhưng nếu quốc hữu hoá chúng, tổng giá trị vốn hoá của các ngân hàng này đã gấp hơn 13 lần GDP của Iceland, khoản nợ này sang tay nhà nước sẽ trở thành gánh nặng to lớn.
Hung thủ thứ ba là những đồng minh xưa nay bàng quan thậm chí còn góp thêm gió cho cơn bão khủng hoảng. Sau khi Iceland bùng phát khủng hoảng, Iceland nhanh chóng tìm kiếm sự giúp đỡ của những đối tác quen thuộc là Anh, Thuỵ Điển v.v… nhưng câu trả lời của họ chỉ đơn giản là “NO”. Không chỉ có vậy, Anh còn khởi động chương trình chống khủng bố để đóng băng tài sản của một ngân hàng của Iceland dẫn tới tranh cãi ngoại giao giữa hai nước.
Kết cục của Iceland còn có sự bất lực của chính phủ Iceland đối với thị trường tài chính và thói quen tiêu dùng không lành mạnh của người dân, chế độ kinh tế thị trường không hoàn chỉnh v…v… Song giờ không phải là lúc bới lông tìm vết mà lúc này, quan trọng nhất là Iceland phải làm sao để quốc gia không đến mức “đổ vỡ” thực sự.
Điều may mắn là người dân Iceland tỏ ra rất bình thản với khủng hoảng tài chính. Tuy họ cũng đã bắt đầu tính toán lại tài sản cá nhân và thậm chí đã tính tới khả năng sống “cuộc sống nghèo” trong một thời gian nhưng xét về tổng thể, đây vẫn là một đất nước ổn định, hoà bình. Chế độ phúc lợi của Iceland trước khủng hoảng tài chính lần này đang trở thành một “vũ khí ổn định” của đất nước.
Do có dân số ít, phúc lợi đã đạt tới mức độ phổ rộng tổi đa: bảo hiểm y tế toàn bộ; miễn phí học phí cho tới tận cấp đại học; trẻ em chưa tới 18 tuổi được nhà nước trợ cấp chi phí sinh hoạt; tiền phúc lợi thất nghiệp không thua tiền công đi làm; thời gian nghỉ bệnh, nghỉ thai sản được lĩnh trọn lương, ngay cả trường hợp công ty cắt giảm nhân công thì những trường hợp này cũng được “miễn trừ”…
Quỹ phúc lợi khổng lồ Iceland tích luỹ được tuy có bị ảnh hưởng bởi đồng Krona mất giá mạnh nhưng nó vẫn là phao cứu sinh của người dân Iceland, bảo vệ họ trong giới hạn lớn nhất có thể.
Thứ hai tuần vừa rồi, thị trường chứng khoán Iceland vẫn tiếp tục ngừng giao dịch. Song nhận được ảnh hưởng tích cực từ thị trường thế giới, thị trường chứng khoán Iceland mở lại vào ngày 14 đã tràn đầy niềm tin. Một nhân viên ngân hàng ở Iceland cho hay, nợ nước ngoài 100 tỷ euro là con số lớn đối với Iceland nhưng đối với thế giới tài chính toàn cầu chỉ là “tiền lẻ” và hoàn toàn có thể cải thiện được đáng kể nếu xu thế thị trường giữ được đà thuận lợi một thời gian. Trong khi đó, các nước lớn đang phải lục đục tung ra những gói “cứu thị trường” và đây có thể là thời điểm để lấy lại lòng tin của các nhà đầu tư.
Tường Châu – theo Nhân dân nhật báo